“აპოლიტიკური” ხელოვნება და კანონი

2018-11-22 21:58:16
573

თბილისში რუსული ფესტივალი „პაემანი - კინორომანი“ გრძელდება. მართალია, საქართველოში არშემოშვებული რამდენიმე მონაწილის გარეშე, მაგრამ მაინც. ხვალ ბოლო დღეა ღონისძიებისა, რომლის მიზნად ოფიციალურად “დსთ-ის ქვეყნებსა და საქართველოში რუსული კინემატოგრაფიული ხელოვნების პოპულარიზება და ისტორიულად ახლობელი ხალხების კულტურული კავშირების განმტკიცებადასახელებული, საინფორმაციო პარტნიორად კი - კრემლის ერთ-ერთ პროპაგანდისტულ მედიასაშუალებად მიჩნეული საინფორმაციო სააგენტო და რადიო „Sputnik"-ი.

 

რუსმა ხელოვანებმაშეგვინდეს”, რუსულმა პოლიტიკამ - არა?


დღეს, დღის პირველ ნახევარში Sputnik"-მა ფესტივალზე მოწვეულ, თუმცა 21 ნოემბერს საქართველოში არშემოშვებულ რუს სტუმრებთან მოკლე ინტერვიუები გამოაქვეყნა. ისინი ირწმუნებოდნენ, რომ პოლიტიკასთან საერთო არაფერი ჰქონდათ, ქართველებს გუშინდელ საქციელს “მიუტევებდნენ” და ჰპირდებოდნენ, რომ “გულში წყენას არ დაიტოვებდნენ”.

ამავე დროს, იმის პირობას, რომ “ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ” საქართველოს კანონს აღარ დაარღვევდნენ, რუსი ხელოვანები არ იძლეოდნენ, პირიქით, განაცხადეს, “[ოკუპირებულ ტერიტორიებზე] ჩავსულვართ და კიდევ ჩავალთო”.

მინდა, მადლობა გადავუხადო ქართულ აუდიტორიას: გუშინ მომხდარი გაუგებრობის მიუხედავად, როდესაც რუსეთის მშვიდობიანი, ყველაზე მხიარული და მზიანი რეჟისორი და პროდიუსერი ბორის გრაჩევსკი, ასევე მე, რომელიც ვაღმერთებ საქართველოს, რომლისთვისაც საქართველო დიდი კულტურის სამშობლოა, არ შეგვიშვეს ქვეყანაში, ქართველმა მაყურებელმა ჩვენ ფესტივალს მხარი დაუჭირა. ღონისძიების გახსნაზე კინოს სახლის სავსე დარბაზი ტაშს უკრავდა რუს მსახიობებს, რეჟისორებსა და კინემატოგრაფისტებს. ცერემონიაზე გამოვიდნენ ცნობილი ქართველი რეჟისორი და სცენარისტი ირაკლი კვირიკაძე, რომლის შემოქმედება აკავშირებს საქართველოსა და რუსეთის ხალხებს, მისი ერთ-ერთი სურათის გმირი, მსახიობი და მომღერალი ელგუჯა ბურდული, ასევე მომღერალი და პოეტი ვაზგენ ოგანესიანი, რომელმაც თავისი გამოსვლა დაიწყო სიმღერით „ყვავილების ქვეყანა“. მიუხედავად ყველაფრისა, ისინი მივიდნენ ცერემონიაზე და თბილი სიტყვებით გაიხსენეს ჩვენი მეგობრობა და შემოქმედება. ფესტივალის გახსნაზე შედგა ალექსანდრ შეინის ფილმ „ვმაიაკოვსკის“ (ВМаяковский) პრემიერა, რომლის გმირი წერდა: „როგორც კი ფეხი დავდგი კავკასიის მიწაზე, მყისვე გამახსენდა, რომ ქართველი ვარ...“ ეს იყო საქართველოს და რუსეთის ამაყი შვილი და დიდი პოეტი. გუშინ მის სამშობლოში, საქართველოში მის შესახებ ფილმის პრემიერა ვაჩვენეთ. დღე, რომელიც გაუგებრობით დაიწყო, დასრულდა ჩვენი მეგობრობის ტრიუმფით და ჩვენი კულტურის ერთიანობით“, – განუცხადაSputnik-საქართველოს“ ღონისძიების დამაარსებელმა და გენერალურმა პროდიუსერმა ვლადიმირ პიროჟოკმა.


ვლადიმირ პიროჟოკი

 

ანალოგიურ პოზიცია დააფიქსირ საქართველოში არშემოშვებულმა კიდევ ერთმა რუსმა სტუმარმა – საბავშვო კინოჟურნალ “ერალაშის” დამაარსებელმა და სამხატვრო ხელმძღვანელმა ბორის გრაჩევსკიმა.

"ჩემი მონაწილეობა ფესტივალში აბსოლუტურად უსასყიდლო იყო. საქართველოში მეუღლესთან ერთად პირველად მოვდიოდით, დიდხანს და გულდასმით ვემზადებოდით. გვსურდა, ფესტივალის ფარგლებში მაყურებელი გაგვეოცებინა ახალი კლიპის პრემიერით. გამომგზავრებამდე, საღამოს “ერალაშის” სრულიად ახალ პროგრამას ვაწყობდით. დაგეგმილი გვქონდა უამრავი შეხვედრამშობლებთან და ბავშვებთან. ამიტომაც, რა თქმა უნდა, ძალიან დაგვწყდა გული. საქმე დროის დაკარგვაშიც კი არ არის – ერთი დღე დავკარგეთ, მერე რა? საქმე იმაშია, რომ მშვიდობიანი ზრახვებით მოვდიოდით, ხელოვნება მოგვქონდა, ღია გული, შედეგი კი ასეთი მივიღეთ… ჩემს თავს მშვიდობის ელჩად ვთვლი, ჩემს ხელში მხოლოდ კინოა, ხელოვნება, პოლიტიკით კი არასოდეს არანაირი სახით ვყოფილვარ დაკავებული, ძალიან შორს ვარ მისგან. თავშიც არ მომსვლია, რომ ასე მოხდებოდა. როცა მეძახიან, ვდგები და მივდივარ – არ ვფიქრობ იმაზე, ვისთან ჩავიდე, ვისთან – არა. ამიტომაც გული მწყდება, რა თქმა უნდა, მაგრამ სასიკვდილო არაფერია. რას ვიზამთ? საქართველო სუვერენული სახელმწიფოა და როგორც თვლის საჭიროდ, ისე იქცევა. თანაც, კიდევ საკითხავია, ვის მეტი დააკლდა – მე, თუ მათ, ვისთანაც არ მიმიშვეს, რადგან ჩემი პირველი ნაბიჯებიც კი აეროპორტში გასაოცრად სასიამოვნო იყო: სასაზღვრო კონტროლის თანამშრომელი ახალგაზრდა ქალბატონები გვიღიმოდნენ, გვეუბნებოდნენ, რომ მათი შვილებიც უყურებენ “ერალაშს”. აი, ეს იყო ძვირფასი და მნიშვნელოვანი", - უამბო Sputnik-საქართველოს რეჟისორმა, რომელსაც მეუღლესთან ერთად “ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ” კანონი ჰქონდა დარღვეული და მათი საქართველოში არშემოშვების ერთ-ერთ მიზეზად სწორედ ეს დასახელდა.


ბორის გრაჩევსკი მეუღლესთან ერთად

 

მზად ვარ, ისევ ჩავიდე აფხაზეთში”

 

რაჩევსკის “ერალაში” ჩემი ბავშვობაცაა, სასიამოვნო მოგონება, ამიტომაც როცა “სპუტნიკის” ვებ-გვერდზე მისი ფოტო ვიხილე, თავი იმაზე დავიჭირე, რომ სახეზე ღიმილი მქონდა გამოსახული.

მოგვიანებით, იმ ამბის შეტყობის შემდეგ, რომ გრაჩევსკი საქართველოში არ შემოუშვეს, ერთგვარი უხერხულობაც ვიგრძენი, რაღა დაგიმალოთ, - ჩემს მეხსიერებაში ხომ ეს ადამიანი მხოლოდ დადებითთან ასოცირდებოდა და მაინცდამაინც მას რატომ არ უნდა შეჰხებოდა ის სტუმართმოყვარეობა, რომლითაც ხშირად ვამაყობთ ქართველები? - გამიელვა.

მერე არშემოშვების მიზეზი შევიტყვე: გასულ წელს გრაჩევსკი მეუღლესთან ერთად ოკუპირებულ აფხაზეთში ნამყოფი.

ერთი გაფიქრება მაინც ვიფიქრე, კაცი ხელოვანია, სად – ეგ, სად - “ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ” ქართული კანონი, მის შესახებ ალბათ, აქამდე არც სმენია-მეთქი… თუმცა როცა ამ საკითხზე თავად გრაჩევსკის მოსაზრება წავიკითხე, ბავშვობის მოგონებები აორთქლდა და მყისიერად რეალობაში დაბვრუნდი.

კითხვაზე, ჩავიდოდა თუ არა აფხაზეთში, რომ სცოდნოდა, რომ ამის შემდეგ საქართველოში აღარ შეუშვებდნენ, რუსმა სტუმარმა განაცხადა: "მე ადამიანებთან ჩავდივარ და არა რაღაც პოლიტიკურ ღონისძიებებზე, მათთან, ვისაც ჩემი ხილვა სურს და უხარია. მზად ვარ, ისევ ჩავიდე აფხაზეთში. ალბათ, ახლაც ჩავალო”…

 

იროჟოკის “სახელოვნებო” სამაგიერო თბილისს: შემდეგი ფესტივალი - სოხუმში

 

დღის ბოლოსთვის კი “ხელოვანის” ნიღაბი მედგრად ჩამოიხსნა ფესტივალის ორგანიზატორმა ვლადიმირ პიროჟოკმაც – მე კი გაპატიეთ ქართველებს, მაგრამ რუსული პოლიტიკა ვერ გაპატიებთო – და ისევ იმ “სპუტნიკს” განუცხადა, რომ შემდეგი ფესტივალი არა სადმე, არამედ სოხუმში ჩატარდება, თანაც არა სადმე, არამედ “საბრძოლო დიდების მუზეუმში”:

"მინდა, გავაწბილო ისინი, ვინც განიზრახა, შეეჩერებინა ჩვენი ფესტივალის "პაემანი რუსეთთან. პაემანი მოსკოვთან" მოძრაობა. 27 ნოემბერს სოხუმში, ვლადისლავ არძინბას სახელობის საბრძოლო დიდების მუზეუმში ვხსნით ამ ფესტივალსვიწვევთ ჩვენს საყვარელ აფხაზებს ღონისძიებაზე, რომელიც სამ დღეს გაგრძელდებაო [...]”. 


ირაკლი კვირიკაძე - ანტისაოკუპაციო სტიკერზე: “მესმის, თუმცა არ მსიამოვნებს”

 

სოხუმი და ცხინვალი არ უღიარებია, თუმცა არც რუსული ოკუპაციის საჯაროდ დაგმობა ისურვა ერთ-ერთმა მოსკოველმა სტუმარმა, რომელმაც ქვეყანაში შემოაღწია – წარმოშობით ქართველმა, თუმცა მრავალი წლის განმავლობაში რუსეთში მცხოვრებმა რეჟისორმა ირაკლი კვირიკაძემ.


ირაკლი კვირიკაძე

 

გუშინ „Sputnik-საქართველოს" პრეს-ცენტრში  გამართული შეხვედრის მსვლელობისას, მისი რუსი კოლეგის – პროდიუსერ იგორ შიბანოვის მსგავსად, მან არ უპასუხა ჟურნალისტების არაერთგზის გამეორებულ კითხვას რუსეთის მიერ საქართველოს ტერიტორიების ოკუპაციის შესახებ - “პოლიტიკური კითხვები პოლიტიკოსებს დაუსვითო”. ხოლო ახალგაზრდული მოძრაობის “არა ოკუპაციას” წარმომადგენლის მიერ მიტანილ ანტისაოკუპაციო სტიკერთან დაკავშირებით კვირიკაძემ განაცხადა, რომ ეს “ესმის, თუმცა არ სიამოვნებს”.

 

ეს ძალზე არაკორექტული იყო. ამით არაფერს მოვიგებთ”

 

რუსი კოლეგების არშემოშვება ქართველი ხელოვანების ნაწილმა “არაკორექტულ” შეცდომად მიიჩნია.

პოლიტიკური კითხვები პოლიტიკოსებს უნდა დაუსვან და არა ხელოვან ადამიანებს”, - განუცხადა „Sputnik-საქართველოს" ცნობილმა ქართველმა ჯაზ-შემსრულებელმა მაია ბარათაშვილმა.

ამით არაფერს მოვიგებთ. პოლიტიკური კითხვები უნდა დაუსვან პოლიტიკოსებს და ამ კითხვებს, შესაბამისად, პოლიტიკოსებმა უნდა უპასუხონ და არა ხელოვანმა ხალხმა. ეს ძალზე არაკორექტული იყო. საერთოდ არ ვეთანხმები იმას, რომ, რბილად რომ ვთქვათ, უბრალო ადამიანებმა ერთმანეთში აურიონ პოლიტიკა და ხელოვნება. ხელოვნება ხიდია, რომელიც უბრალო ადამიანების გულებს აერთიანებს. ჩემთვის ცალკე არსებობს პოლიტიკა და ცალკე - უბრალო ადამიანები, რომლებსაც სურთ ურთიერთობები, ხოლო ხელოვნება ამას უნდა ემსახურებოდეს. ძალიან ვწუხვარ, რომ ასე მოხდა", – აღნიშნა მომღერალმა.


მაია ბარათაშვილი

 

აპოლიტიკური” რუსული ხელოვნება და კანონი

 

ქ-ნ მაიას მხოლოდ ნაწილობრივ შემიძლია, დავეთანხმო, მაგალითად, იმაში, რომ ხელოვნება ხიდია, რომელიც უბრალო ადამიანების გულებს აერთიანებს; იმაშიც, რომ ხელოვნება და პოლიტიკა, ისევე, როგორც, მაგალითად, სპორტი და პოლიტიკა ერთმანეთში შესარევი არ არის.

თუმცა რამდენიმე კითხვაც მაქვს მასთან და სხვა მის კოლეგებთან:

1) ვალდებულია თუ არა ხელოვანი, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა მოქალაქე, პატივი სცეს ნებისმიერი მასპინძელი ქვეყნის კანონმდებლობას?

2) უნდა ისჯებოდეს თუ არა კანონის დამრღვევი, განურჩევლად პროფესიისა და მოღვაწეობის სფეროსი?

3) ავალებულებს თუ არა ხელოვანს მისი ამ სფეროში მოღვაწეობა, თავი შეიკავოს პოლიტიკურ საკითხებზე საკუთარი პოზიციის დაფიქსირებისგან, როგორც ეს, მაგალითად, ირაკლი კვირიკაძემ გააკეთა?

4) რას ფიქრობს ბ-ნი გრაჩევსკის დაპირებაზე, საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ კანონი კვლავაც დაარღვიოს?

5) მიაჩნია თუ არა აპოლიტიკურად ბ-ნი პიროჟოკის ბოლო განცხადება, რომელიც შემდეგი ფესტივალის სოხუმში, არძინბას სახელობის მუზეუმში ჩატარებას უკავშირდებოდა?

სიამოვნებით მოვისმენდი ქ-ნი მაიას და მის თანამოაზრეთა პასუხებს, თუ, რა თქმა უნდა, ინებებენ. აქ კი მხოლოდ ჩემს მოსაზრებებს დავაფიქსირებ თითოეული ამ კითხვის საპასუხოდ:

 

1) ხელოვანი, ისევე, როგორც ნებისმიერ სხვა სფეროში მოღვაწე მოქალაქე, ვალდებულია, პატივი სცეს და დაიცვას ნებისმიერი იმ ქვეყნის კანონმდებლობა, რომელში სტუმრობაც მოუწევს. და ამ მიზნით იგი წინასწარ ზედაპირულად მაინც უნდა გაეცნოს ამ კანონმდებლობის თუნდაც იმ მცირე ნაწილს, რომელიც მის ვიზიტს – ქვეყანაში ჩასვლის, ყოფნისა და გასვლის წესებს უკავშირდება;

2) კანონის წინაშე ყველა თანასწორია, შესაბამისად, კანონის დამრღვევი ხელოვანი უნდა დაისაჯოს, ისევე, როგორც ნებისმიერი სხვა კანონდამრღვევი;

3) ხელოვანს სხვაზე მეტი თავისუფლება აქვს, ნებისმიერ, თუნდაც პოლიტიკური ხასიათის მოვლენაზე აფიქსირებდეს საკუთარ პოზიციას და, სხვათა შორის, ამისთვის არა მარტო სიტყვა გააჩნია, არამედ სხვა წმინდად სახელოვნებო ინსტრუმენტებიც. საკმარისია, გავიხსენოთ კლასიკური ნიმუში - მონანიება” და უამრავი სხვა როგორც ქართული, ისე მსოფლიო კინემატოგრაფიიდან;

ეჭვი მაქვს, მარტო ხელოვანობა არ იყო ის, რამაც ირაკლი კვირიკაძეს რუსეთის მიერ საქართველოს ტერიტორიების ოკუპაციის შესახებ საკუთარი მოსაზრების გამოთქმისგან თავი შეაკავებინა. ეჭვი მაქვს, რომ მისი 117-გვერდიანი წიგნი ვერ ჩაეთვლება ბ-ნ კვირიკაძეს რუსული ოკუპაციის გაპროტესტებად, მიუხედავად იმისა, რომ, როგორც თავად ბრძანა, “117-ვე გვერდი საქართველოსთვის სიყვარულის ახსნაა”;

4) დანაშაულის წინასწარი შეცნობით გამეორება უკვე გამიზნული ქმედებაა და თუ პირველ შემთხვევაში შეგვეძლო, არცოდნა-არცოდვისთვის მიგვეწერა, ამჯერად ვერარაფრით გავამართლებთ;

5) ბ-ნი პიროჟოკის განცხადება საუკეთესო დასტურია იმისა, რაოდენ “შორსაა” რეალურად ეს ფესტივალი და მისი ორგანიზატორი/გენერალური პროდიუსერი კრემლის პოლიტიკისგან.

თავისუფლება ხელოვანის ერთ-ერთი ყველაზე მძლავრი უპირატესობაა; ხელოვანს უამრავი ხილული და შენიღბული იარაღი აქვს ძალმომრეობასთან, უსამართლობასთან, სიძულვილთან ბრძოლისა და, სულ მცირე, ამ ყველაფრის გაპროტესტების. ხოლო ამოეფარო ხელოვნებას, რათა, მაგალითად, აირიდო სავარაუდო უსიამოვნებები აგრესორ სამშობლოში – არა მგონია, დიდი ხელოვანების ხვედრი იყოს. თორემ “თბილისოს”, “სულიკოს” და “ყვავილების ქვეყნის” ღიღინი რთული საქმე არაა.

ამიტომაც, მეც ვწუხვარ, ბატონებო, თუ ჩვეული მასპინძლობა ვერ გავწიეთ, თუმცა მიზეზების გათვალისწინებით, “შესანდობი”, როგორც ჩანს, დიდი არაფერი გამოგვდის.