ქრისტინე მარაბიანი: "ცენტრალური ხელისუფლების აზრით, ახალქალაქელი სომხები მზად ვართ სეპარატიზმისთვის. მარნეულში ასეთივე განწყობებია"

2018-09-10 17:13:15
1070

ეროვნებით სომეხმა ჟურნალისტმა ჯავახეთიდან ქრისტინე მარაბიანმა უმთავრესად აზერბაიჯანელებით დასახლებული ქვემო ქართლის რეგიონი მოინახულა, რის შემდეგაც "რადიო თავისუფლებას" საკუთარი შთაბეჭდილებები გაუზიარა ორი ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლების ყოფაში მსგავსებებისა და განსხვავების, მათ შორის ფრონტის ხაზიდან შორს ერთობლივი თანაცხოვრების თავისებურებების შესახებ. 

"აქცენტი" ინტერვიუს ქართულ თარგმანს გთავაზობთ. 

ქრისტინე მარაბიანი:  უბრალოდ ყოველთვის მაინტერესებდა, როგორ ცხოვრობენ აზერბაიჯანელები მარნეულში. ჩვენ ხომ ეროვნული უმცირესობები ვართ და მეტი უნდა ვიცოდეთ იმ ერების შესახებ, რომლებიც ჩვენთან ერთად ცხოვობენ ქვეყანაში და ისეთივე პრობლემები აქვთ, როგორიც ჩვენს ერს. 

მე იქ ვნახე პატარა ქალაქი, დაახლოებით 30 000–იანი მოსახლეობით, უნდა ითქვას, რომ ადგილობრივი თვითმმართველობა მაინცდამაინც კარგად არ მუშაობს და არსებობს საკმაოდ ბევრი პრობლემა, როგორც პოლიტიკური, ისე ეკონომიკური და სოციალური კუთხით. 

ანუ, პრობლემები მსგავსია იმ თვალსაზრისით, რომ სომხებიც და აზერბაიჯანელებიც ეროვნულ უმცირესობებს წარმოადგენენ და თბილისის მიმართ კითხვები ამ კუთხით არსებობს. როგორ გამომდინარეობს აქედან პოლიტიკური, სოციალური და სხვა სირთულეები, და საერთოდ, გამომდინარეობს თუ არა ისინი აქედან

პრობლემა იმაში მდგომარეობს, რომ თბილისი, საქართველოში მცხოვრებ ეროვნულ უმცირესობებს არასაკმარისად ენდობა, მათთანაც და ჩვენთანაც ადგილობრივი თვითმმართველობა ტოტალურ კონტროლსაა დაქვემდებარებული  – ჩვენთან ოდნავ უფრო ნაკლებად, ვიდრე მათთან.  როგორც ჩემმა ნაცნობებმა და კოლეგებმა ამიხსნეს, ახალქალაქი და ჯავახეთი მთლიანობაში ცოტა უფრო შორს მდებარეობს, ვიდრე ქვემო ქართლი, ამიტომაც კონტროლიც იქ ბევრად მეტია. გამაკვირვა იმ ფაქტმა, რომ, მაგალითად, ადგილობვრივი თვითმმართველობა ძირითადად ქართული მოსახლეობის წარმომადგენლობითაა დაკომპლექტებული – ან თბილისიდან ჩამოსულებით, ან ადგილობრივი ქართველებით, და მთლიანობაში გამგეობაში არ მუშაობენ ან ძალზედ მცირედ არიან წარმოდგენილები – ერთი–ორი კაცით აზერბაიჯანელები. ჩვენთან მსგავსი რამ არ შეინიშნება. ჩვენთან მერია ჩვენთან უმთავრესად სომხებითაა დაკომპლექტებული. მართალია, გვხვდებიან ქართველებიც, თუმცა მერიც და მისი მოადგილეების უმრავლესობაც ადგილობრივი სომხები არიან. მერიისგან განსხვავებით, საკრებულო მარნეულში სხვადასხვა ეროვნების ადამიანებითაა დაკომპლექტებული: როგორც მე მივხვდი, იქ ორი სომეხია, დანარჩენები – აზერბაიჯანლები და უფრო მცირე რაოდენობით ქართველები, რომლებიც ადგილობრივი თვითმმართველობის დროს აირჩიეს. პარლამენტშიც, როგორც მე მითხრეს ძირითადში სუსტ კანდიდატებს ირჩევენ, რომლებსაც არ ძალუძთ, სრული მასშტაბით წარმოაჩინონ რეგიონში არსებული სიტუაცია და პრობლემები. 

მთლიანობაში, იქ სამუშაო ადგილების ნაკლებობაა, ისევე როგორც ჩვენთან და ეს მთავარი მზგავსებაა ჩვენს რეგიონებს შორის. ადგილობრივები, ისევე როგორც ჩვენთან, სასოფლო–სამეურნეო საქმიანობით ირჩენენ თავს. თუმცა ჩვენთან მებოსტნეობის გარდა, მესაქონლეობაც არის განვითარებული, მათთან კი საძოვრების არ არსებობის გამო ეს შეუძლებელია. ისინი ასევე ცდილობენ, ფული სპეკულაციიტ იშოვონ, ჩვენთან კი ეს რუსეთში მუშაობაა. აი, ამით ცხოვრობს ეს ორი მუნიციპალიტეტი – ახალქალაქისა და მარნეულის. 

რას გულისხმობთ სპეკულაციაში? – საბითუმო ბაზარზე მიდიან და მერე იქ ნაყიდ პროდუქციას ადგილზე ყიდიან

არამარტო ადგილობრივ ბაზარზე, სომხეთშიც გააქვთ გასაყიდად. 

როგორც აღნიშნეთ, თბილისი ეროვნულ უმცირესობებს დიდად არ ენდობა, და იქ კონტროლი მეტია. სომხური უმცირესობის მიმართ უნდობლობის წარმომავლობა ჩემთვის, ვთქვათ, გასაგებია, ვინაიდან არსებობს . ჯავახკის საკითხი სომხეთში და ერთგვარი ლატენტური პროტესტი ჯავახეთის მოსახლეობაში. მარნეულში თუ ვხვდებით მსგავს რამეს, იქ თუ არსებობს რაიმე მსგავსი იმპულსები აზერბაიჯანიდან, იგივე შიდა ეროვნული პროტესტი, რომელიც არა მხოლოდ სოციალურ, არამედ პოლიტიკურ პრობლემებსაც უკავშირდება

ჩემი ვარაუდით, ჩვენს ხელისუფლებას უფრო  მეტად ეროვნული უმცირესობების რაოდენობა აღელვებს, მართალი ბრძანეთ, სომხებისადმი არსებობს უნდობლობა იმის გამო, რომ ცენტრალური ხელისუფლების აზრით, ჩვენ მზად ვართ სეპარატიზმისთვის, გამოყოფისთვის, იქ მათთან ასეთივე განწყობებია. რა მნიშვნელობა აქვს – ესეც ხომ კომპაქტურად დასახლებული რეგიონი და სხვა ეროვნება. უბრალოდ აზერბაიჯანელების მიმართ ხელისუფლება და არა მარტო ხელისუფლება, ნაკლებად ამჟღავნებს უნდობლობას, ვიდრე ჯავახეთის სომხური მოსახლეობის მიმართ, – აი ამაშია განსხვავება. მათ შესახებ ნაკლებად საუბრობენ, ვიდრე ჯავახეთის სომხებზე, ვინაიდან იქ წინააღმდეგობა, ასე ვთქვათ, უფრო სუსტად იგრძნობა: ისინი, როგორც ჩანს, სრულფასოვნად ვერ იცავენ საკუთარ უფლებებს. ჩვენთან კი ხელისუფლება მეტ საფრთხეს გრძნობს. არ ვიცი, რამდენად მნიშვნელოვანია ეს საფრთხე – ეს უკვე სხვა საკითხია და მსგავს თემებზე სასაუბროდ არ ვარ კომპეტენტური. ნებისმიერ შემთხვევაში,  უნდობლობა – ეს სერიოზული ნაკლია ქვეყნის შიგნით არსებულ ურთიერთობებში. როდესაც საკუთარ მოსახლეობას არ ენდობი ეს საპროტესტო მუხტს აღვივებს, რადგან ცდილობ, ეს ნებისმიერი გზით ჩაახშო, ნაწილებად დაყო შენი მოსახლეობა. ვფიქრობ, ეს სამომავლოდ ბევრ პრობლემას წარმოშობს. თუმცა, რომ დავფიქრდეთ, არ ვიცი, როგორ უნდა მოგვარდეს ეს ყველაფერი, სავარაუდოდ, საჭიროა რაღაც სამოქალაქო აქტივობა, რომელიც არ არსებობს არც ახალქალაქში არც მარნეულში, ჩვენ ყველგან სუსტად ვართ წარმოდგენილები. 

სამოქალაქო აქტივობის დეფიციტის გამო ერთგანაც და მეორეგანაც მოსახლეობა საკმაოდ ლოალურია არჩევნებზე და ამიტომაც ყოველთვის ხელისუფლებას აძლევს ხმას

 

დიახ,  ასეა, რადგან როდესაც მოსახლეობა სუსტი თვითმმართველობის ორგანოების მიერ კონტროლდება, როდესაც ახშობენ ცხოვრების რაღაცნაირად გაუმჯობესების სურვილს, სოციალურ უკმაყოფილებას.... ჩვენთან ცხოვრება თითქოს გაჩერდა, არანაირი განვითარება არ შეინიშნება. თუ გადახედავთ, დანარცენ საქართველოში ცხოვრება დუღს, ვითარდება ტურიზმი, მიმდინარეობს მშენებლობა და ამაში არამარტო უცხოური ინვესტიციები, არამედ სახელმწიფო ფინანსებიც იდება, იგივე აჭარაში, სვანეთში, თუშეთსი და ა.შ. ჩვენს შემთხვევაში კი, როგორც ახალქალაქში, ისე მარნეულში, ანუ სადაც ეროვნული უმცირესობები სახლობენ, ცხოვრება ფაქტობრივად გაჩერებულია. ჩვენთან არც ტურიზმი ვთარდება არც არაფერი, არავინ ფიქრობს იმაზე, რომ ქალაქები იმდენად მაინც გაიწმინდოს და ქეთილმოეწყოს, რომ ტურისტებისთვის მაინც გახდნენ მიმზიდველები. 

– და ვინ უფრო მეტად არის ამაში დამნაშავეცენტრალური ხელისუფლება თუ ადგილობრივი თვითმმართველობის ორგანოები

ვფიქრობ, ერთი მეორედან გამომდინარეობს. თუ ხორციელდება ადგილობრივი ხელისუფლების ტოტალური კონტროლი, ესეიგი, პრობლემა ცენტრალური ხელისუფლების დონეზე იქმნება, ხოლო შემდეგ ადგილებზე ვრცელდება. ანუ, უბრალოდ არ სურთ, რაღაცნაირად განგვავითარონ. ჩემმა მარნეულელმა კოლეგებმა მითხრეს, რომ მათთან, რეგიონშიც კი სიტუაცია განსხვავებულია: იქ, სადაც აზერბაიჯანელი მეტია, სიტუაცია სავალალოა, ხოლო სადაც ქართველი მეტია, ქალაქი უფრო სუფთაა, რაღაც მაინც კეთდება.. ამგვარად, რეგიონის შიგნითაც კი მსგავსი დისკრიმინაცია გვაქვს. როგორც კოლეგებმა მითხრეს, თავად რეგიონში არსებობს დისკრიმინაცია, მაგალითად, სომხური სოფლების მიმართაც, რომელიც იქ საკმაოდ ცოტაა. თუმცა უნდა გითხრათ, რომ სომხები ქი დიდად არ ჩიოდნენ. არადა, სომხური სოფლებისკენ მიმავალი გზები რეალურად სავალალო მდგომარეობაში დამხვდა, ისე კი ისინი ცხოვრობენ ისევე, როგორც ყველა დანარჩენი ქვემო ქართლში, იგივე პრობლემები აქვთ წყალთანაც, სოციალურ და ეკონომიკურ საკითხებთან დაკავშირებითაც. 

თუ გრძნობდით ადგილობრივი მოსახლეობის მხრიდან თქვენს მიმართ ინტერესს, როგორც სომხური რეგიონის წარმომადგენელი? თუ არიან საინტერესოები სომხები აზერბაიჯანელებისთვის და პირიქით, აზერბაიჯანელებისომხებისთვის

არა, იცით ეს ინტერესი იქ არ იგძნობოდა, რადგან იქ თავისი სომხები ყავთ, ამიტომაც მათთვის რაღაც უჩვეულოს არ წარმოვადგენდი. მათ მუდმივად აქვთ ურთიერთობა სომხებთან ჩვეულებრივ ცხოვრებაში – ჰყავთ სომეხი მეზობლები, მეგობრები, ასევე აქვთ ურთიერთობა სხვა ეროვნებების წარმომადგენლებთან ქვემო ქართლში, მათ შორის – ბერძნებთან, რუსებთან. თუმცა ინტერესდებოდნენ, რატომ ჩავედი იქ ახალქალაქიდან და რატომ დავინტერესდი მათი პრობლემებით. 

ზოგადად როგორ ეწყობა ურთიერთობები სომხებსა და აზერბაიჯანელებს შორისჩემი დაკვირვებით, კონფლიქტის ზონის ფარგლებს მიღმა, როდესაც ისინი სხვა ქვეყანაში აღმოჩნდებიან, მათ შორის ურთიერთობები ტრადიციული მტრობისგან თავისუფლდება. ამ მხრივ როგორ არის საქმე საქართველოში?  

როგორც ერთმა აზერბაიჯანელმა კოლეგამ მითხრა, "რა დამოკიდებულება უნდა გვქონდეს მათ მიმართ, ისინი ხომ ჩვენი სომხები არიანო". ეს დამოკიდებულება იქ მართლაც ვნახე. საქმე იმაშია, რომ იქაური აზერბაიჯანელები არამარტო ადგილობრივ სომხებთან ურთიერთობენ, არამედ ერევნიდან ჩამოსულებთანაც, რომლებიც სომხეთიდან აქ ადგილობრივ ბაზარზე პროდუქციის შესაძენად ჩამოდიან. ანუ, ეს არის ჩვეულებრივი ეროვნებათაშორისი ურთიერთობები ერთი ქვეყნის ფარგლებში. თუმცა, ბუნებრივია, იქ არსებობს სხვა ფაქტორებიც, გარკვეულ ზეგავლენას ახდენს კონფლიქტიც, როცა, მაგალითად, აზერბაიჯანელ კომპანიას სამსახურში სომხები არ აჰყავს, ჩვენთანაც სარკინიგზო გზის მშენებლობა იმავე პრიცნიპებით იწყებოდა, მაგალითად, სომხებს სამუშაოდ აყვანაზე უარს ეუბნებოდნენ. 

თურქეთისკენ მიმავალი რკინიგზა გაქვთ მხედველობაში

ბაქო–თბილისი–ყარსი ჯავახეთს გაივლის, ეს აზერბაიჯანის პოლიტიკაა, რომელიც ფინანსურად ბაქოსთან დაკავშირებულ კომპანიებს უჭერს მხარს. ამაში გასაკვირი არაფერია, ვინაიდან კონფლიქტი მაინც არსებობს და ეს მნიშვნელოვნად ართულებს ეროვნებათაშორის ურთიერთობებს, როგორც სომხეთში, ისე აზერბაიჯანში, არსებობს ერთგვარი ნეგატივი, თუმცა ქვეყნის შიგნით, სხვა სფეროებში ეს ნეგატივი არსად იგრძნობა. მაგალითად, სომხები და აზერბაიჯანელები გვერდიგვერდ, ან ერთმანეთში ვაჭრობენ, არაფერ იმაში, რაც ადამიანურ ფაქტორს – მეზობლობას, მეგობრობას, ნაცნობობას უკავშირდება, დისკრიმინაცია არ არის, მაგრამ არის სხვა ასპექტში, რომელიც აზერბაიჯანს უკავშირდება. ეს არის და ეს. 

– თუ არის იქ, ადგილზე შერეული კომპანიები (არა იქ სადაც ისინი ერთმანეთს ემეზობლებიან, არამედ, მაგალითად, ქალაქში) ან შერეული ოჯახები, თუ იგრძნობა იქ ყველა ის კომპლექსი და სტერეოტიპი, რომელიც ბაქოსა და ერევანში არსებობს

ისევე როგორც ნებისმიერი სხვა ერი სამხრეთ კავკასიაში, სომხებიც, ქართველებიც და აზერბაიჯანელებიც ვცდილობთ, ოჯახები ჩვენინანებთან შევქმნათ, ეს ბუნებრივია, ხდება ქვემო ქართლშიც: აზერბაიჯანელს აზერბაიჯანელი მოჰყავს ცოლად, სომეხს – სომეხი. თუმცა ერთ სომხურ სოფელში საუბარი მქონდა ქალბატონთან, რომელიც თავად ეროვნებით რუსი იყო, ცოლად სომეხს გაჰყვა, ანუ ასეთი ოჯახებიც არსებობს. ბუნებრივია, აქა–იქ ვხვდებით აზერბაიჯანელებთან შერეულ ოჯახებსაც. ვერ გეტყვით, რამდენად გავრცელებულია იქ ეს მოვლენა, პირადად ჩემი აზრით, ეს უფრო იშვიათობაა. თუმცა ვიცი, რომ სომხები მაგალითად, ცდილობენ, კომპაქტურად იცხოვრონ იქ, თვითგადარჩენისა და თვითიდენთიფიკაციის იმ ფაქტორების გამო, რომლებიც ღრმად არის გამჯდარი ჩვენს ეროვნულობაში. ვფიქრობ, იგივე ხდება აზერბაიჯანელებშიც – ამ მხრივ სხვაობა არ არსებობს. ანუ, რა თქმა უნდა, ვხვდებით გარკვეულ გამონაკლისებს, არსებობს სომხურ–აზერბაიჯანული ოჯახები, თუმცა არ ვფიქრობ, რომ ისინი ბევრია.